निदान आणि उपचाराबाबतच्या निष्काळजीपणामुळेच भारतात दमेकऱ्यांची संख्या वाढत चालली आहे. अस्थमा जागरुकता महिन्याच्या निमित्ताने ही बाब पुढे आली आहे. “ग्लोबल बर्डन ऑफ डिसीज’ च्या अभ्यासानुसार, भारतातील 30 दशलक्षाहून अधिक लोक दम्याने ग्रस्त आहेत, जे जगभरातील अस्थमाच्या 13.09 टक्के इतके आहे. तर जगात दम्यामुळे होणाऱ्या एकूण मृत्यूतील 42 टक्के मृत्यू एकट्या भारतातील आहेत. एवढी मोठी संख्या आणि हा कॉमन रोग असूनही यावर अनेक वर्षांपासून निदान होण्याचे आणि वेळेत उपचार घेण्याचे प्रमाण कमी आहे. जगातील लोकसंख्या आधारित अभ्यासानुसार, 20 ते 70 टक्के दम्याचे रुग्ण निदान होत नाहीत आणि उपचारांपासून ते वंचित राहतात.
या आजाराविषयी कमी जागरूकता, इनहेलेशन थेरपीचे पालन न करणे, अज्ञान, गरिबी आणि सामाजिक कलंक यासह अनेक कारणांमुळे अस्थमाचे निदान आणि उपचार केले जात नाहीत. रुग्ण सुरूवातीच्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करतात, ज्यामुळे त्यांची स्थिती अधिक गंभीर होते. ग्लोबल अस्थमा नेटवर्कच्या अभ्यासानुसार, भारतात लवकर लक्षणे असलेल्या 82 टक्के रुग्ण आणि गंभीर दमा असलेल्या रुग्णांपैकी 70 टक्के रुग्णांचे निदान होत नाही. नियमितपणे सर्वोत्तम उपचार घेणाऱ्या रुग्णांची संख्याही खूपच कमी आहे.
आणि 2.5 टक्‍क्‍यांहून कमी रुग्ण दररोज इनहेलेशन थेरपी घेतात. दमा हा सामान्य लोकांना श्‍वासोच्छवास, दमा किंवा खोकला आणि सर्दी या नावांनीही ओळखला जातो. हा एक तीव्र श्‍वसन रोग आहे ज्यामध्ये श्‍वास लागणे, छातीत दुखणे, खोकला आणि घरघर यांसारखे वैशिष्ट्‌य आहे. हा रोग फुफ्फुसातील वायुमार्गांवर परिणाम करतो, ज्यामुळे दीर्घकाळ जळजळ होते आणि त्यांना त्रासदायक पदार्थांसाठी अधिक संवेदनशील बनवते, ज्यामुळे दम्याचा अटॅक येण्याची शक्‍यता वाढते.
उरोरोग तज्ज्ञ डॉ. नितीन अभ्यंकर यांच्या मते, जेव्हा दम्याचा रुग्ण डॉक्‍टरांचा सल्ला घेतो तेव्हा केवळ 71 टक्के डॉक्‍टर त्याच्या आजाराला अस्थमा म्हणतात, तर एक तृतीयांश म्हणजे 29 टक्के डॉक्‍टर या आजाराला दुसऱ्या नावाने संबोधतात. रुग्णांच्या बाबतीतही, दम्याचे केवळ 23 टक्के रुग्ण त्यांच्या आजाराला अस्थमा म्हणतात. दमा हा कलंक मानला जातो आणि बरेच रुग्ण हा आजार लपवतात. जेव्हा त्याची लक्षणे तीव्र होतात आणि सहन करणे कठीण होते तेव्हाच रुग्ण डॉक्‍टरकडे जातो आणि तेव्हाच तो डॉक्‍टरांनी सांगितलेली औषधे घेणे सुरू करतो. अस्थमावर विजय मिळवण्यासाठी जागरूकता, दम्याचा स्वीकार आणि अस्थमा उपचारांच्या नियमांचे पालन करणे खूप महत्वाचे आहे.
आपल्याला रुग्णाला समजावून सांगावे लागेल की लक्षणे नसणे म्हणजे रुग्णाला दमा नाही असे नाही. दम्याच्या उपचारातील हे सर्वात मोठे आव्हान आहे. बरेच रुग्ण बरे वाटू लागताच इनहेलर वापरणे बंद करतात. इनहेलर थांबवल्याने लक्षणे अधिक तीव्र होतात, ज्यामुळे रोग आणखी वाढू शकतो. त्याच वेळी, इनहेलर हानिकारक आणि व्यसनाधीन आहेत, अशा गैरसमज उपचार पथ्ये पाळण्यात मोठे अडथळे आहेत. या समस्यांचे काटेकोरपणे निराकरण करणे अत्यंत आवश्‍यक आहे. रुग्णाने वेळेवर डॉक्‍टरांचा सल्ला घेणे महत्वाचे आहे, जेणेकरून त्याला योग्य माहिती मिळू शकेल आणि त्याच्या लक्षणांचे निदान होईल, जेणेकरून योग्य उपचार वेळेवर सुरू करता येतील. अस्थमाच्या उपचारासाठी वेळेवर निदान करणे फार महत्वाचे आहे. तुमच्या दम्याची लक्षणे समजून घ्या आणि डॉक्‍टरांचा सल्ला घ्या, असे डॉ. अभ्यंकर यांचे मत आहे.